Mazeret İzni 2026: Evlilik, Ölüm İzni ve Ücretsiz İzin
Mazeret izni, çalışanın evlenmesi, bir yakınını kaybetmesi veya eşinin doğum yapması gibi olaylarda kullandığı izindir. Özel sektörde çalışan işçiler için kanuni mazeret izinleri 4857 sayılı İş Kanunu'nun ek 2. maddesinde düzenlenir ve bu izinler ücretlidir. 22 Nisan 2026 tarihli 7578 sayılı Kanun (1 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete) babalık iznini 5 günden 10 güne çıkardığı için eski kaynaklardaki bilgiler artık güncel değildir. Bu yazıda evlilik izni, ölüm izni ve diğer mazeret izinlerinin sürelerini, ücretsiz iznin kurallarını ve yıllık izinle ilişkisini mevzuat metnine dayanarak özetliyoruz.
Özet Tablo: Kanuni Mazeret İzinleri
| Durum | Süre | Ücret | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İşçinin evlenmesi (evlilik izni) | 3 gün | Ücretli, işveren öder | Ek md. 2 |
| Evlat edinme | 3 gün | Ücretli, işveren öder | Ek md. 2 |
| Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü (ölüm izni) | 3 gün | Ücretli, işveren öder | Ek md. 2 |
| Eşin doğum yapması (babalık izni) | 10 gün (7578 ile 5 günden çıkarıldı) | Ücretli, işveren öder | Ek md. 2 |
| En az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi | Yılda toplu veya bölümler hâlinde 10 güne kadar | Ücretli, işveren öder | Ek md. 2 |
| Koruyucu aile olan işçi (çocuğun teslimi) | İsteğe bağlı 10 gün (7578 ile eklendi) | Ücretsiz | Md. 74 |
| Doğum sonrası (24/26 hafta bittikten sonra) | İsteğe bağlı 6 aya kadar | Ücretsiz | Md. 74 |
| Taşınma, yakının hastalığı, kayınvalide/kayınpederin ölümü vb. | Kanunda yok | Sözleşme, TİS veya işverenin kararına bağlı | — |
Evlilik İzni: 3 Gün Ücretli
Ek md. 2'ye göre işçiye evlenmesi hâlinde üç gün ücretli izin verilir. Kanun "verilir" ifadesini kullandığı için koşul oluştuğunda izin işverenin takdirine bırakılmamıştır. Hüküm işçinin kendi evliliği içindir; çocuğunun evlenmesi için özel sektörde kanuni bir izin yoktur. Bu süre için kıdem şartı da aranmaz: işe yeni başlamış bir çalışan da evlilik iznini kullanabilir. Aynı madde, evlat edinen işçiye de üç gün ücretli izin tanır.
Ölüm İzni: Hangi Yakınlar İçin 3 Gün?
İşçinin ana veya babasının, eşinin, kardeşinin ya da çocuğunun ölümü hâlinde üç gün ücretli izin verilir. Liste sınırlıdır: kayınvalide, kayınpeder, büyükanne, büyükbaba, torun veya amca gibi yakınlar için İş Kanunu'nda ölüm izni öngörülmemiştir. Bu durumlarda izin; iş sözleşmesine, toplu iş sözleşmesine (TİS), personel yönetmeliğine ya da işverenin kararına bağlıdır. Uygulamada çalışanlar bu boşluğu yıllık izinle de kapatır; ancak yıllık izin kullandırmak çalışanın talebine dayanmalıdır.
Babalık İzni 10 Gün ve Engelli Çocuk İzni
Eşi doğum yapan işçiye verilen ücretli izin, 7578 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle beş günden on güne çıkarıldı. Bu izin de işverence ödenir; SGK ödeneği söz konusu değildir. Doğum izninin 24 haftaya çıkması, süt izni ve yarım çalışma gibi doğumla bağlantılı haklar için doğum izni ve babalık izni 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
Ek md. 2'nin ikinci fıkrasına göre, en az %70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde, hastalık raporuna dayanarak ve çalışan ebeveynden yalnızca biri tarafından kullanılmak kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir. Kanun belge şartını yalnızca bu izin için açıkça arar.
7578 sayılı Kanun ayrıca md. 74'e bir cümle ekledi: bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya tek başına koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir. Bu izin ek md. 2'deki izinlerden farklı olarak ücretsizdir.
Diğer Mazeret İzinleri: Sözleşme ve TİS
Ev taşıma, bir yakının ameliyatı, resmi daire işleri veya çocuğun okul kaydı gibi durumlar için İş Kanunu'nda genel bir mazeret izni yoktur. Bu izinlerin varlığı, süresi ve ücretli olup olmadığı iş sözleşmesine, TİS'e, personel yönetmeliğine veya işyeri uygulamasına göre belirlenir. Kanun asgari standardı koyar; sözleşmeyle daha uzun veya daha kapsamlı izinler kararlaştırılabilir, ancak kanuni sürelerin altına inilemez. Kurallarınızı yazılı hâle getirmek, aynı durumdaki çalışanlara farklı davranılması riskini azaltır.
Hafta Sonu İzne Dahil mi, Belge İstenebilir mi?
Ek md. 2 süreleri "iş günü" olarak değil "gün" olarak belirler. Bu nedenle yaygın görüş, izne denk gelen hafta tatili veya genel tatil gününün izni uzatmadığı yönündedir. Yıllık izindeki "tatil günleri izin süresinden sayılmaz" kuralına benzer açık bir hüküm olmadığından farklı yorumlar da vardır; sözleşmeyle iş günü esası gibi işçi lehine bir düzenleme yapılabilir. Mazeret izni olayın gerçekleştiği dönemde kullanılır ve kullanılmayan mazeret izninin iş sözleşmesi sona erdiğinde ücrete çevrilmesini öngören bir hüküm yoktur.
Engelli çocuk izni dışında kanun belge türü saymaz. Yine de olayı gösteren belgeyi (evlilik cüzdanı, ölüm veya doğum kaydı) almak ve md. 75 uyarınca tutulması zorunlu olan özlük dosyasında saklamak, bordroda ücretli izin olarak gösterilen günlerin dayanağını ortaya koyar.
Ücretsiz İzin: Ne Zaman Hak, Ne Zaman Anlaşma?
Ücretsiz izin için İş Kanunu'nda genel bir hak yoktur. Kanunun ücretsiz izni açıkça hak olarak tanıdığı başlıca durumlar md. 74'tedir:
- Doğum sonrası 6 aya kadar: Doğum izninin (çoğul gebelikte 26 haftanın) bitiminden sonra kadın işçiye istek üzerine altı aya kadar ücretsiz izin verilir; bu izin üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinmede eşlerden birine veya evlat edinene de verilir.
- Yarım çalışma: Doğum sonrası izin bitiminden itibaren ilk doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonrakilerde 180 gün, haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin.
- Koruyucu aile: Yukarıda belirtilen 10 günlük ücretsiz izin.
Bunların dışında ücretsiz izin, tarafların anlaşmasıyla verilir. İşveren, işçiyi tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkaramaz: İş Kanunu md. 22'ye göre çalışma koşullarında esaslı değişiklik ancak işçiye yazılı bildirimle yapılabilir ve işçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz. Ücretin ödenmemesi esaslı değişiklik niteliğinde olduğundan, ücretsiz izin için işçinin yazılı onayını almak gerekir. Onay alınmadan uygulanan ücretsiz iznin işçiye haklı fesih imkânı verebileceği kabul edilir; somut durumda hukuki destek almanız önerilir. Ücretsiz izin süresinde ücret ödenmez ve bu günler SGK bildirgesinde eksik gün olarak gösterilir.
Mazeret ve Ücretsiz İzin Yıllık İzni Nasıl Etkiler?
İş Kanunu md. 55, yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılan süreleri sayar. Bunlar arasında şunlar yer alır:
- Ek md. 2'de sayılan mazeret izinleri (bent ı),
- İşveren tarafından verilen diğer izinler ve md. 65'teki kısa çalışma süreleri (bent j),
- Kadın işçinin md. 74 gereğince doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığı günler (bent b),
- Kaza veya hastalık nedeniyle işe gidilemeyen günler (md. 25/I-b'deki süreyi aşan kısım hariç),
- Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile önceden kullanılmış yıllık izin süreleri.
Doğum sonrası 6 aya kadar ücretsiz izin ise md. 74'e göre yıllık izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Ayrıca md. 56 uyarınca işverenin yıl içinde verdiği diğer ücretli veya ücretsiz izinler yıllık izinden mahsup edilemez; yani mazeret izni yıllık izin bakiyesinden düşülmemelidir. Kıdeme göre izin süreleri için yıllık izin hesaplama rehberimize bakabilirsiniz.
Kamu Personelinde Farklar (657 md. 104)
Devlet memurları için 657 sayılı Kanun'un 104. maddesi daha geniş süreler öngörür: memura eşinin doğum yapması hâlinde 10 gün babalık izni; kendisinin veya çocuğunun evlenmesi ya da eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hâlinde 7 gün izin verilir. Ayrıca amirin uygun görmesiyle yıl içinde 10 güne kadar mazeret izni verilebilir. Bu kurallar memurlar içindir; kamu kurumlarında İş Kanunu'na tabi çalışan işçilere ek md. 2 ve varsa TİS uygulanır.
Mazeret İzinlerini Kayıt Altında Tutmak
Mazeret izni yıllık izinden düşülmediği için en sık hata, bu günlerin kayıtta yıllık izin gibi işlenmesidir. Personelimiz'in izin takip programında yıllık izin, mazeret izni, ölüm/vefat izni, hastalık izni, doğum izni ve ücretsiz izin ayrı izin türleri olarak tanımlıdır ve her tür ücretli ya da ücretsiz olarak işaretlenir. Böylece mazeret ve vefat izinleri yıllık izinden ayrı tutulur, ücretsiz izin günleri de ayrıca görünür. Talep ve onay akışının nasıl kurulacağı için izin takip sistemi yazımıza göz atabilirsiniz. Süreleri girerken bu yazıdaki güncel kanuni süreleri ve sözleşmenizdeki daha elverişli hükümleri esas alın.
Mazeret, vefat, ücretsiz ve yıllık izinleri ayrı izin türleri olarak kaydeden izin takip programımıza göz atın. İzin takip programını inceleyin →