İş Sağlığı ve Güvenliği: İşverenin Temel Rehberi

Personelimiz Editör EkibiYayın: Temmuz 2026Güncelleme: 11 Ekim 2026İş Hukuku

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kamu ve özel sektördeki bütün işlere ve işyerlerine, işverenlere ve çalışanlara uygulanır; çalışan sayısı veya sektör fark etmeksizin tek kişilik bir ofis de kapsamdadır. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi idari para cezası, işin durdurulması ve iş kazası halinde hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir. Bu rehberde Kanun'un işverenleri en çok ilgilendiren maddelerini sırasıyla özetliyoruz. Rehber genel bilgi amaçlıdır; işyerinize özgü durumları İSG uzmanınızla doğrulayın.

İşverenin genel yükümlülüğü (md. 4)

Kanun'un 4. maddesine göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu kapsamda işveren:

• Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbiri alır, organizasyonu kurar, gerekli araç ve gereçleri sağlar;
• İşyerinde alınan İSG tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukları giderir;
• Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır;
• Çalışana görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır;
• Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için tedbir alır.

Önemli bir kural: işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Çalışanların İSG alanındaki yükümlülükleri de işverenin sorumluluğunu etkilemez. Ayrıca işveren, İSG tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz. Kişisel koruyucu donanım (baret, eldiven, gözlük, iş ayakkabısı vb.) bu nedenle çalışana ücretsiz verilir.

Risk değerlendirmesi (md. 10)

İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Değerlendirmede belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu, kullanılacak iş ekipmanı, kimyasal maddeler, işyeri tertip ve düzeni ile genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar dikkate alınır. Sonucunda alınacak önlemler ve kullanılacak koruyucu ekipman belirlenir.

Risk değerlendirmesi, İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre tehlike sınıfına bağlı olarak en geç şu sürelerde yenilenir:

Taşınma, yeni teknoloji veya makine, iş kazası, meslek hastalığı ya da ramak kala olayı gibi işyerini etkileyebilecek değişikliklerde süre beklenmeden değerlendirme yenilenir. İşyerinizin tehlike sınıfı, SGK işyeri kaydındaki NACE koduna göre İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nden belirlenir.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi (md. 6–8)

İşveren, mesleki risklerin önlenmesi için çalışanları arasından gerekli belgeye sahip bir iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir; işyerinde bu niteliklere sahip kişi yoksa hizmetin tamamını veya bir kısmını Ortak Sağlık ve Güvenlik Biriminden (OSGB) alabilir (md. 6). Görevlendirilen kişilerin görevlerini yerine getirmeleri için gerekli araç, gereç, mekân ve zaman sağlanır. Uzman ve hekimler, tespit ettikleri hayati tehlikeleri işverene yazılı bildirir; bildirilen tehlike işverence giderilmezse durumu Bakanlığa bildirebilirler (md. 8).

Görevlendirme süresi, tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre ilgili yönetmeliklerde çalışan başına aylık dakika olarak belirlenir. Küçük ve az tehlikeli işyerleri için Kanun, belirli şartlarla ve gerekli eğitimi tamamlamak koşuluyla işverenin bu hizmeti kendisinin üstlenmesine imkân tanır; ancak bu istisnanın kapsamı ve yürürlük takvimi birkaç kez değiştirildiği için güncel mevzuatı kontrol edin ve uygulamayı İSG uzmanınızla doğrulayın.

Sağlık gözetimi (md. 15)

İşveren, çalışanların işyerinde maruz kalacakları risklere göre sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar. Sağlık muayenesi şu durumlarda yapılır:

• İşe girişte,
• İş değişikliğinde,
• İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşte talep etmeleri halinde,
• İşin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla.

Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan çalışanlar işe başlatılamaz. Sağlık gözetimi masrafları çalışana yansıtılamaz ve muayene için geçen süre çalışma süresinden sayılır. Kişisel sağlık bilgileri gizli tutulur.

Çalışanların eğitimi (md. 17)

İşveren, çalışanların İSG eğitimlerini almasını sağlar. Eğitim özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesinde ya da yeni teknoloji uygulanmasında verilir ve değişen risklere uygun olarak yenilenir. Eğitim maliyeti çalışana yansıtılamaz; eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır ve eğitim sürelerinin haftalık çalışma süresinin üzerinde olması halinde aşan süre, sözleşmedeki haftalık süreyi aşıp 45 saate kadar olan kısım için fazla sürelerle çalışma, 45 saati aşan kısım için fazla çalışma olarak değerlendirilir (6331 md. 17).

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'e göre asgari süreler şöyledir:

Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde, ilgili mesleki eğitimi aldığını belgeleyemeyen kişiler bu işlerde çalıştırılamaz. Katılım listeleri ve sertifikalar çalışanın özlük dosyasında saklanmalıdır; dosyada neler bulunması gerektiğini çalışan özlük dosyası rehberimizde anlattık.

Çalışanların hakları ve çalışmaktan kaçınma (md. 13)

Ciddi ve yakın bir tehlikeyle karşılaşan çalışanlar İSG kuruluna, kurul yoksa işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilir. Kurul veya işveren talebe aynı gün karar verir ve durumu yazılı olarak bildirir. Talep yönünde karar verilirse çalışan, tedbir alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Bu süre içinde ücreti ve kanundan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır.

Ciddi, yakın ve önlenemez bir tehlike durumunda çalışanlar, işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek güvenli bir yere gidebilir; bu nedenle hakları kısıtlanamaz. Gerekli tedbirlerin alınmasına rağmen çalışmaktan kaçınma talebi yerine getirilmeyen çalışanlar, tabi oldukları kanuna göre iş sözleşmelerini feshedebilir.

İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi (md. 14)

İşveren tüm iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak raporlar düzenler. İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan ya da işyeri için zarar verme potansiyeli olan olayları (ramak kala) da inceler.

• Kazadan hemen sonra: İlk yardım ve gerekiyorsa 112 aranır, olay yeri korunur.
• İş kazası: Kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilir (e-Bildirge / e-Devlet üzerinden).
• Meslek hastalığı: Öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilir.

Bildirimin adım adım nasıl yapıldığını iş kazası nasıl bildirilir yazımızda bulabilirsiniz.

İSG kurulu (md. 22)

Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere bir İSG kurulu oluşturur. İşveren, kurulun mevzuata uygun kararlarını uygular. Kurulun oluşumu ve toplanma sıklığı İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Kurul bulunmayan işyerlerinde çalışan temsilcisi atanması da Kanun'un 20. maddesi gereğidir.

Cezalar

Kanun'un 26. maddesi, her yükümlülük için ayrı idari para cezası öngörür: risk değerlendirmesi yapmamak, uzman ve hekim görevlendirmemek, eğitim vermemek, sağlık gözetimi yaptırmamak veya iş kazasını süresinde bildirmemek ayrı ayrı cezalandırılır ve bazı ihlallerde ceza aykırılığın devam ettiği her ay için tekrarlanır. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için burada rakam vermiyoruz; güncel ceza tutarlarını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyurularından kontrol edin. Hayati tehlike tespit edilen işyerlerinde ayrıca işin durdurulması kararı verilebilir (md. 25).

İSG kayıtlarını düzenli tutmak

Denetimlerde en çok istenen belgeler; risk değerlendirmesi raporu, eğitim katılım kayıtları, sağlık raporları ve çalışma süreleridir. Eğitimlerin çalışma süresinden sayıldığını ve haftalık çalışma süresini aşan eğitimin fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma doğurduğunu düşünürsek, devam ve mesai kayıtlarının doğru tutulması da İSG uyumunun bir parçasıdır. Personel belgelerini, eğitim tarihlerini ve devam kayıtlarını tek yerden izlemek için personel yönetim sistemimizi inceleyebilirsiniz.